Filosofie en games: De toekomst

Special | 21 mei 2010 - NRC-columnist Rob Wijnberg publiceerde onlangs, in samenwerking met filosofe Stine Jensen, zijn 4e boek, genaamd Dus Ik Ben. In het boek worden vragen aangehaald over het begrip identiteit. GamingOnly redacteur Rainier ging in gesprek met Wijnberg en praatte met hem o.a. over de relatie tussen games en je eigen 'identiteit', over de functies van games in de samenleving en over de invloed die nieuwe technologieën op ons uitoefenen.

---

Games zijn van nature nauw verwant met nieuwe vormen van technologie. Sterker nog, games ontlenen hun bestaansrecht aan vernieuwde technologie. De technologie drijft het begrip 'gaming' tot grote hoogten.

Maar hoe mooi zijn al die vormen van vernieuwing? Worden we echt blijer van een Xbox 720? Wat gaat er met de wereld gebeuren nu we allemaal naar 3D films kijken? Is the sky the limit? Welke nadelen kleven er aan alles wat 'nieuw' is, en hoe moeten we daar mee omgaan?

Verdwijnt de echte wereld?
Een van de meest negatieve commentatoren van nieuwe technologie was de Fransman Jean Baudrillard (1929-2007). Hij richtte zich niet zozeer op games en het internet, maar op de televisie, wat in zijn tijd natuurlijk een revolutionair medium was. Volgens Baudrillard zorgde de televisie ervoor dat de echte wereld verloren ging. Wat overbleef was de wereld van het beeld, de wereld van het televisiescherm. Ik vroeg Rob Wijnberg naar de mogelijkheden van zo’n scenario; zou het denkbaar zijn dat de virtuele wereld de echte wereld overneemt?

“Over dat soort scenario’s ben ik altijd heel sceptisch. In de jaren ’90 had je ook 2 groepen. De ene dacht dat alles zou verdwijnen. Papier zou verdwijnen, kranten, boeken, alles zou online gaan. Het tegendeel is echter waar gebleken. Er zijn meer kranten dan ooit. De virtuele wereld is echt niet de vervanging geworden. De andere groep dacht dat internet niets zou worden. Mensen zouden volgens hen geen virtuele gemeenschappen willen vormen, Facebook zou nooit van de grond zijn gekomen. Nou..."

Kanttekeningen
Toch zijn er ook veel kanttekeningen te plaatsen bij nieuwe technologieën. Neem bijvoorbeeld de voor een Oscar genomineerde film Up in the Air, waarbij een bedrijf dat als taak heeft mensen te ontslaan worstelt met de meest nieuwe technologie. Mensen worden verteld dat ze geen werk meer hebben, van achter een webcam, in plaats van door een professionele consultant. Het is een stuk goedkoper, maar aan de andere kant ook haast onmenselijk om daar zo ver in door te slaan. Het lijkt er dan op dat technologie ten koste van alles moet worden doorgevoerd. Geld lijkt wederom alles te bepalen. Wijnberg denkt ook dat we meer rekening moeten houden met de sociale consequenties:

“Je hebt inderdaad van die mensen die iets 'nieuws' bijna per definitie beter vinden dan het oude. Als er nieuwe technologie is, dan moet die volgens hen ook meteen worden ingezet, ongeacht de consequenties die het kan hebben. Dan willen ze leraren weghalen uit de klas, omdat het veel makkelijker is om dat digitaal te doen.

Ik denk niet dat het ooit zover komt dat mensen elkaar niet meer 'in werkelijkheid' zien. Je wilt elkaar toch aanraken, je wilt elkaar zien, je wilt bij elkaar zijn. Skype en dat soort technologie zijn een mooie toevoeging aan onze realiteit, maar niet meer dan dat. Het is geen substituut voor de realiteit. Sterker nog, media als Skype en Facebook zorgen er alleen maar voor dat we elkaar nog meer willen zien in het 'echte leven'.”




Makkelijker is beter?
Technologie lijkt het leven een stuk makkelijker te maken. Het is natuurlijk heel makkelijk om met iemand te chatten via Xbox Live of PlayStation Network. Het maakt ons leven wat draaglijker, zou je kunnen zeggen. De vraag blijft dan echter waarom we producten die het leven versimpelen altijd als positief beschouwen. Wijnberg herleidt die gedachte naar de industriële revolutie:

“Het idee van 'vooruitgang' is te herleiden op de industriële revolutie. Daar zag je dat het leven beter werd, naarmate het sneller werd. Er kwamen fabrieken, motoren, stoomtreinen, communicatie middelen, waardoor een geloof in maakbaarheid en vooruitgang sterk opkwam. Daarvoor dacht men dat de wereld gewoon zo 'was als ie was', en dat de wereld ook voor altijd zo zou blijven. Het is een beetje dubbel eigenlijk. Het heeft ons ambitieuzer gemaakt, maar ook luier. We willen steeds meer, maar we willen er ook steeds minder moeite voor doen.“

Het belang van nieuwe technologieën is dus een beetje dubbelzinnig. Ik vroeg Wijnberg ten slotte naar problemen die hij persoonlijk voorziet:

“Over 20 jaar zullen wij ook andere discussies hebben. Dan gaat het om de vraag of het ethisch is dat mensen hun virtuele profielen ook in de werkelijkheid door iedereen gezien worden. Dan loop je door de supermarkt, en zie je ineens wat de vrouw aan de kassa gisteren gegeten heeft, in een Twitter venstertje. Dat soort dingen gaan onherroepelijk problemen op leveren.”

Dus Ik Ben is verder te volgen via deze website. Het boek van Wijnberg en Jensen is voor €17,90 bij de betere boekhandels verkrijgbaar.