Filosofie en games: Virtuele penis en WoW

Special | 20 mei 2010 - NRC-columnist Rob Wijnberg publiceerde onlangs, in samenwerking met filosofe Stine Jensen, zijn 4e boek, genaamd Dus Ik Ben. In het boek worden vragen aangehaald over het begrip identiteit. GamingOnly redacteur Rainier ging in gesprek met Wijnberg en praatte met hem o.a. over de relatie tussen games en je eigen 'identiteit', over de functies van games in de samenleving en over de invloed die nieuwe technologieën op ons uitoefenen. Vandaag deel II van deze megaspecial.

---

Als Jack Thompson weer eens kritiek spuit op de nieuwste GTA, dan hoor je vaak reacties als “het zijn maar games,” of “spelletjes doen geen kwaad, mensen wel.” Zijn dat soort reacties terecht, of zit er wel zeker een element in games dat we als kwaadaardig op kunnen vatten? Zijn MMORPG’s nu zo populair omdat steeds meer mensen in een sociaal isolement raken, of raken mensen in een sociaal isolement omdat ze MMORPG’s moeten spelen?

De Virtuele Vlucht
In mijn column van 25 februari stelde ik dat het wel eens een verlangen naar 'ongebondenheid' kan zijn dat ons games doet spelen. In games kun je namelijk dingen doen die in het echte leven onmogelijk zijn geworden. Games bieden nog die 'magie' die in het echte leven zo ver weg is. Wijnberg zag daar wel wat in:

“In het boek leggen we juist de nadruk op het feit dat mensen steeds meer zekerheid willen...

Maar inderdaad, zowel de behoefte aan zekerheid, als een verlangen naar een nostalgische tijd waarin alles nog kon bestaat al zolang als de mensheid bestaat. Sterker nog, je kunt de hele Griekse Mythologie en Christelijke religie die mensen eeuwenlang in hun greep hielden zien als een manier om de werkelijkheid te ontvluchten. Maar in de 19e eeuw verdween dat verlangen een beetje door de opkomst van de wetenschap. Ineens lag de focus meer op het hier en nu, en op het aardse. Maar misschien is er nu een tegenbeweging ingezet."

Zekerheid of niet, vast staat is dat steeds meer mensen in de problemen raken door de virtuele wereld. Gamers die dag en nacht achter de PC of console zitten om die ene trofee of achievement te halen zijn geen uitzondering meer. De online wereld van Warcraft begint overvol te geraken met gamers die Azeroth prefereren boven hun eigen wereld. Er is steeds meer vraag naar klinieken waarin je kunt afkicken van games. Het totaalplaatje is duidelijk; games kunnen heel verslavend werken. Vooral MMORPG’s lijken debet aan de verslavingen. Wijnberg ziet dan ook een belangrijk identiteitselement terug in games als World of Warcraft:

“Een van de grote pre’s van de virtuele werelden is dat ze, ten opzichte van bijvoorbeeld boeken, gedeeld worden met anderen. Je hoort bij een gemeenschap. Ik hoor erbij, dus ik ben. En dan spreek ik niet alleen over game-communities, maar ook over Facebook. Mensen die zich collectief achter Job Cohen zetten, en dergelijke. Mensen blijven groepjes vormen, zowel in het echte leven als in het 'virtuele' leven. Ik denk dat beiden meer met elkaar gemeen hebben dan we denken.




Ook online heb je grenzen
Inderdaad, de virtuele wereld lijkt in verregaande mate op de echte wereld. Zo kan je ook in MMORPG’s niet alles doen wat je hartje begeert, ook daar heb je grenzen. Wijnberg trekt een opvallende conclusie; het zijn juist de regels die de vrijheid bepalen:

"Virtuele werelden zijn helemaal niet zo vrij, ook daar ben je gebonden aan regels. In die zin is het ook niet zo dat mensen zich ontketend voelen als ze 'online' gaan. Games vormen ook kaders , normen en regels, juist om de vrijheden binnen games te bevestigen.

Vroeger was Second Life heel populair. Dat is nu geen succes meer. Waarom? Teveel vrijheid. Het was de willekeur troef, je kon alles en niks doen. Daardoor werd het onaantrekkelijk."

Virtuele Penis
Zoals Wijnberg al zei lijkt het erop dat de virtuele penis een grote rol speelt in de populariteit van online games. Het spelen met anderen geeft de gamer de kans om zich te onderscheiden en juist in dat onderscheiden van anderen lijkt het verslavende element te zitten. Betekent dat dan dat games niet meer gespeeld zouden worden als we niemand meer hadden om mee te spelen? Wijnberg denkt van wel:

“De virtuele penis is per definitie iets dat alleen kan bestaan in relatie tot anderen. Stel dat een mens zou leven op een onbewoond eiland, waar verder niemand is. Bewustzijn komt voort uit de permanente erkenning van anderen, zoals de Duitse filosoof Hegel (1770-1831)het al schetste. Het individu dat games schetsen, [het profiel op Xbox Live of op PlayStation Network], is in die zin illusionair, dat het onmogelijk zou kunnen bestaan zonder het bestaan van andere profielen. Het bestaat alleen bij gratie van de profielen van medegebruikers.“

Morgen verschijnt deel III van deze megaspecial.