Filosofie en games: Over geweld en 'echtheid'

Special - Interview | 19 mei 2010 - NRC-columnist Rob Wijnberg publiceerde onlangs, in samenwerking met filosofe Stine Jensen, zijn 4e boek, genaamd Dus Ik Ben. In het boek worden vragen aangehaald over het begrip identiteit. GamingOnly redacteur Rainier ging in gesprek met Wijnberg en praatte met hem o.a. over de relatie tussen games en je eigen 'identiteit', over de functies van games in de samenleving en over de invloed die nieuwe technologieën op ons uitoefenen. Vandaag Deel I van deze megaspecial.

---

Games zijn niet alleen meer hot bij de 'gamers'. Steeds vaker zie je dat nieuwszenders aandacht schenken aan onderwerpen die verwant zijn aan de gamewereld. Lanceringen van een nieuwe Halo of World of Warcraft zijn allang niet meer een hangplek voor in zichzelf getrokken pubers. Met de komst van de Nintendo Wii zijn ook non-gamers aan het gamen geslagen. 'Gamen' is kortom een cultureel fenomeen geworden. Reden genoeg om Neerland’s jongste en bekendste filosoof (27) aan het woord te laten over een exotisch onderwerp: Games en onze samenleving. Maar waarom nou een filosoof?

Die vraag is simpel te beantwoorden. Wijnberg is namelijk niet helemaal onbekend met videogames, sterker nog, hij gamede zelf ook:

"Ik game nog steeds. Vroeger was ik verslaafd aan Football Manager games, Championship Manager en dergelijke. Alleen ging daar mijn hele schoolcarrière aan kapot. Nu heb ik jammer genoeg niet zo veel tijd meer over, maar management games en ook games als GTA mag ik nog graag spelen. Sporadisch dan, ik ben geen freak. FIFA trekt me ook wel."

Wat Wijnberg vooral aantrekt is dat games je een rol laten spelen:

"Wat ik leuk vind aan een game is als het je de gelegenheid geeft om iemand anders te ‘zijn’, iemand anders te spelen. Vandaar ook dat ik vroeger nog wel eens die management games naar het echte leven wou uitdragen, waarbij we dan de persconferenties naspeelden met een groepje. We maakten zelfs een soort krantje, waarin je dan de uitslagen kon zien van de gespeelde wedstrijden. Sowieso vind ik het wel mooi om games te spelen die het echte leven nabootsen; denk bijvoorbeeld aan Sim City."

Games schuldig aan geweld?
Dat er zwaarte wordt toegekend aan het begrip 'gaming' heeft niet alleen positieve effecten gehad. Veel critici wijzen op de gevaren van games. Zo zouden sommige games de speler aanmoedigen tot geweld, verloedering en verderf. In 'Dus ik Ben' laten Wijnberg en Jensen cultuurfilosoof Boomkens aan het woord over dit probleem. Hij stelt dat games niet zozeer geweld opwekken; ze kunnen juist geweld kanaliseren, ze absorberen geweld, ze kunnen dienen als uitlaatklep. Voor welke kant kiest Wijnberg?

"Een causaal verband tussen media en het geweld dat daar uit voort zou komen is extreem onwaarschijnlijk. Natuurlijk kan er invloed zijn, maar het probleem is dat die invloed van alles uitgaat. Ons leven wordt bepaald door zo ongelooflijk veel factoren, zoals je opvoeding en de games die je speelt, dat een eenduidig verband van 'games veroorzaken geweld' volstrekte nonsens is."

Wijnberg verwijst ook naar Family Guy om zijn punt helder te maken:

"Neem die aflevering van Family Guy, waarin Peter Griffin zijn geheugen kwijt raakt en weer moet leren autorijden. Hij speelt dan GTA en begint ineens iedereen in elkaar te slaan, auto’s te carjacken, etc. Zo kijk ik niet tegen de zaak aan. Ik ben veel positiever over games. Ze verrijken je fantasie, ze zetten echt niet aan tot geweld."




Echt, of niet echt?
Anno 2010 is het meer lastig om te zien of iets 'echt' is of niet. Gephotoshopte foto’s in de krant, films waarin animatie niet meer van 'echt' acteerwerk te onderscheiden is; overal zie je dat het moeilijker wordt om iets 'echts' van iets 'neps' te onderscheiden. Games spelen daar natuurlijk ook een cruciale rol in. Wijnberg ziet games dan ook als postmodern; games spelen met de (virtuele) realiteit en maken het dus nog moeilijker voor ons om echt van nep te onderscheiden:

"Het verschil tussen de echte en de virtuele wereld is aan een slijtageslag onderhevig en games dragen daar aan bij. Dat geldt overigens niet alleen voor games, ook sociale media dragen daar aan bij.

Wat mensen 'virtueel' noemen is overigens volstrekt generatieafhankelijk. Jonge mensen zien het 'virtuele' veel eerder als iets 'echts'. Als ze via de webcam met iemand praten, dan denken ze dat die persoon er ook echt 'is'. Als ik aan oudere mensen vraag wat ze van dat soort vormen van contact vinden, dan vinden ze het vaak ‘virtueel’ en zeker niet 'echt' of 'authentiek'."

Wijnberg lijkt te verwijzen naar koningin Beatrix, die eerder dit jaar nieuwe vormen van communicatie, zoals webcammen, twitteren, en facebooken, afdeed als 'niet echt'. Zij ziet er een bedreiging in voor de samenleving. Wijnberg snapt Beatrix wel, maar is het niet met haar eens:

"Ik veroordeel het niet, maar ik ben het er natuurlijk niet mee eens. Ze staat ook niet alleen in die mening; een hele generatie vindt de nieuwe media gevaarlijk. Mensen zijn bang hun kinderen kwijt te raken aan de virtuele wereld, vooral normen en waarden lijken in hun ogen gevaar te lopen. Maar het geeft wel aan dat Beatrix niet erg bijdetijds is. Ze ziet dingen als games echt als iets van 'buitenaf', als een 'gevaar'. Op zich is dat niet eens zo heel irreëel, want door internet en games nemen niet alleen positieve contacten toe, ook het aantal negatieve contacten neemt explosief toe. In wezen neemt het internet, de virtuele wereld, alles over van de echte wereld.

Aan de andere kant staan wij, de jonge generatie, die niet anders gewend zijn. Wij hebben er alleen maar positieve ervaringen mee. Maar wat nou als je 20 haatmails per dag krijgt? Dan kijk je er volstrekt anders tegen aan. Beatrix is op dit gebied echter wel een beetje ouderwets."

Morgen verschijnt deel II van deze special.